काठमाडौं । कुनै बेला ‘बन्दुक’, ‘सङ्घर्ष’ र ‘एकीकृत जनक्रान्ति’ को नाराले चिनिने नेत्रविक्रम चन्द ‘विप्लव’ नेतृत्वको नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी अहिले नयाँ मैदानमा आफ्नो शक्ति परीक्षण गर्दैछ। यो मैदान कुनै राजनीतिक सभा वा आन्दोलनको होइन, बरु बैतडीको हरियो डाँडाकाँडा र मलिलो माटोको हो। पार्टीले हतियारको राजनीतिबाट हलो र कोदालोको राजनीतिमा आफूलाई रूपान्तरण गर्ने सङ्केत दिँदै बैतडीमा सामूहिक कोदो खेतीको थालनी गरेको छ।
यो कथा सुरु हुन्छ, बैतडीको दुर्गम तर सुन्दर दोगडाकेदार गाउँपालिका-१, रीमबाट। यहाँका स्थानीय किसानसँग ७ रोपनी जग्गा भाडामा लिएर नेकपाका जिल्ला इन्चार्ज रामसिंह कुँवरको नेतृत्वमा पार्टीका २७ जना सदस्यहरू अहिले पसिना बगाइरहेका छन्।
उनीहरूका हातमा अहिले राजनीतिक पर्चा र ब्यानर होइन, कोदालो, हँसिया र कुटो छ। उनीहरूको एउटै लक्ष्य छ- बाँझो पल्टिएको जमिनमा जीवन उमार्ने र आत्मनिर्भरताको सन्देश दिने।
किन कोदो नै ?
पार्टीको यो कदम केवल खेतीपातीमा सीमित छैन, यसले गहिरो राजनीतिक र आर्थिक सन्देश बोकेको छ। जिल्ला इन्चार्ज कुँवरका अनुसार यो पार्टीको ‘आत्मनिर्भर बन्ने’ केन्द्रीय नीतिको व्यावहारिक कार्यान्वयन हो।
“हामीले नारामा मात्रै समाजवाद र आत्मनिर्भरताको कुरा गरेर हुँदैन,” उनी भन्छन्, “त्यसलाई व्यवहारमा उतार्न बाँझो जमिनको उपयोग गर्दै उत्पादनसँग जोडिनुपर्छ भन्ने हाम्रो मान्यता हो।”
बैतडीको हावापानी र भूगोल कोदो खेतीका लागि उपयुक्त मानिन्छ। कुनै बेला यहाँका हरेक घरमा कोदोको ढिँडो र रोटी पाक्थ्यो। तर, आधुनिकता र बजारिया खानपानको प्रभावले रैथाने बालीहरू ओझेलमा पर्दै गएका छन्।
यस्तो अवस्थामा नेकपाले कोदो खेतीलाई नै छान्नुले परम्परागत बालीको संरक्षण र स्थानीय उत्पादनलाई प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्य पनि बोकेको देखिन्छ। यो उनीहरूको ‘जडमा फर्कने’ नीतिको एक हिस्सा पनि हो।
उत्पादनदेखि बजारसम्मको योजना
यो सामूहिक खेती केवल देखाउनका लागि वा कार्यकर्तालाई व्यस्त राख्नका लागि मात्रै होइन। यसको पछाडि एउटा सुविचारित आर्थिक योजना छ। यहाँ उत्पादन भएको कोदोमध्ये कम्तीमा दुई क्विन्टल काठमाडौंमा पार्टीले सञ्चालन गरेको ‘सी व्यापार केन्द्र’ मा पठाइनेछ। बाँकी उत्पादन स्थानीय बजारमै बिक्री गरिनेछ।
यसले दुईवटा कुरा स्पष्ट पार्छ, पहिलो, पार्टी आफ्नो आर्थिक स्रोत आफैं जुटाउन चाहन्छ। दोस्रो, उसले स्थानीय उत्पादनलाई राष्ट्रिय बजारसम्म पुर्याउने एउटा सानो तर प्रतीकात्मक सञ्जाल बनाउन खोजिरहेको छ। दुर्गम गाउँमा फलेको कोदो सिधै राजधानी पुग्नुले स्थानीय कार्यकर्तामा उत्साह थपेको छ भने पार्टीको आर्थिक मोडललाई पनि बल पुर्याउने देखिन्छ।
भविष्यको बाटो
यो ७ रोपनीको कोदो खेती एउटा सुरुवात मात्रै हो। इन्चार्ज कुँवरका अनुसार आगामी दिनमा यो अभियानलाई जिल्लाका अन्य ठाउँहरूमा पनि विस्तार गरिनेछ। पार्टीका नेता–कार्यकर्तालाई राजनीतिसँगै उत्पादनमूलक काममा जोडेर आत्मनिर्भर बनाउने उनीहरूको दीर्घकालीन लक्ष्य छ।
विप्लव नेकपाको यो ‘हलो क्रान्ति’ले कस्तो मोड लेला, त्यो भविष्यले बताउला। तर, बन्दुक र विद्रोहको बाटो हिँडेको एउटा राजनीतिक शक्ति जब उत्पादन र आत्मनिर्भरताको नारा लिएर खेतको गह्रामा पुग्छ, त्यसले राजनीति र उत्पादनलाई जोड्ने एउटा नयाँ बहस भने अवश्य सिर्जना गरेको छ। बैतडीको एक पाखो बारीमा उम्रिरहेको कोदोको हरेक बोटले सायद यही नयाँ राजनीतिक अध्यायको कथा भनिरहेको छ।
