गत मंगलबार राती इरानले इजरायललक्षित १८० भन्दा बढी ब्लालेस्टिक मिसाइल प्रहार गर्यो। १ सय ८० भन्दा धेरै ब्लालेस्टिक मिसाइल प्रहार गरे पनि इजरायली सेनाको प्रतिरक्षा प्रणालीले थुप्रै मिसाइल ध्वस्त पारेको जनाएको छ। उक्त आक्रमणमा कुनै हताहत नभएको बताइएको छ।
इजरायलले इरान समर्थित हिजबुल्लाह समूह लक्षित लेबनानमा प्रवेशस्थल कारबाही, हमास प्रमुख इस्माइल हानिया र हिजबुल्लाह प्रमुख हसन नसरुल्लाहको मृत्युको बदला लिएको इरानले स्पष्ट पारेको छ। अहिले इरान-इजरायल, हमास-इजरायल, इजरायल हिजबुल्लाहबीचको टकरावले अरब देशमा संकट उत्पन्न भइरहेको छ। हजारौँ नागरिकले ज्यान गुमाइसकेका छन्।
त्यस्तै, इरानका राष्ट्रपति मसुद पेजेश्कियानले हमलाको बचाउ गर्दै वैध अधिकारलाई मध्यपूर्व क्षेत्रमा शान्ति र सुरक्षा कायम गर्न निर्णायक जवाफ दिएको बताएका थिए। ।
इजरायली प्रधानमन्त्री नेतन्याहूले आफ्नो शत्रुविरुद्ध बदला लिने वाचा गरेका छन्। इजरायल र इरानबीच वर्षौंदेखि रक्तपातपूर्ण द्वन्द्व चल्दै आएको छ। इरानले हाल इजरायलको अस्तित्वको स्विकार गर्दैन। इरानका शासकहरूले मध्यपूर्वमा अमेरिकाको सहयोगी इजरायललाई ‘सानो शैतान’ ठान्छन् भने अमेरिकालाई ‘ठूलो शैतान’। इरानले मध्यपूर्वबाट अमेरिका र इजरायल यस क्षेत्रबाट गायब होस् भन्ने चाहन्छ। इजरायलले इरानलाई चरमपन्थी समूहहरूलाई आर्थिक सहयोग गरेको र आफ्नो स्वार्थ विरुद्धको आक्रमणको आरोप लगाउँछ, जसलाई अयातोल्लाहको यहुदी विरोधीवादले उत्तेजित गरेको छ।
यी दुई कट्टर शत्रुहरू बीचको प्रतिस्पर्धामा ठूलो संख्यामा मानिसहरूको मृत्यु भएको छ। यो प्रायः गुप्त कार्यहरूको परिणाम हो। यसको जिम्मेवारी कुनै पनि सरकारले लिँदैन। गाजामा जारी युद्धले अवस्थालाई झनै नाजुक बनाएको छ। इजरायल र इरानको सम्बन्ध सन् १९७९ सम्म निकै सुमधुर थियो। त्यस समयमा, आयोतुल्ला खोमेनीको तथाकथित इस्लामिक क्रान्तिले तेहरानमा सत्ता प्राप्त गरेको थियो।
सन् १९४८ मा इजरायल राज्यको स्थापना भएको थियो। टर्किपछि इरान इजरायललाई मान्यता दिने दोस्रो मुस्लिम बहुल देश थियो। त्यतिबेला इरानमा पहलवी वंशका शाहहरूले शासन गरेको राजतन्त्र थियो। उनी मध्यपूर्वमा अमेरिकाका प्रमुख सहयोगी थिए। यसले इजरायलका संस्थापक र यसको पहिलो सरकारको प्रमुख डेभिड बेन-गुरियनलाई आफ्नो अरब छिमेकीहरूमार्फत नयाँ यहूदी राज्यको लागि इरानको मित्रता खोज्न नेतृत्व गर्यो।
तर सन् १९७९ मा अयातोल्लाह खोमेनीको क्रान्तिले शाहलाई अपदस्थ गरी इस्लामिक गणतन्त्र लागू गर्यो। उनले आफूलाई पीडितको संरक्षकको रूपमा प्रस्तुत गरे। उनको मुख्य पहिचान अमेरिका र उसको सहयोगी इजरायलको साम्राज्यवादलाई अस्वीकार गर्नु थियो।
इजरायलमा इरानविरुद्ध शत्रुता १९९० सम्म सुरु भएको थिएन। किनकि त्यस समयमा सद्दाम हुसैनको इराकलाई ठूलो खतरा मानिन्थ्यो।
यति मात्र होइन तथाकथित इरान-कन्ट्रालाई सम्भव गराउने मध्यस्थकर्ताहरूमध्ये इजरायली सरकार पनि थियो। यो एउटा गोप्य कार्यक्रम थियो जसमार्फत अमेरिकाले इरानलाई सन् १९८० र १९८८ को बीचमा छिमेकी इराकविरुद्ध भएको युद्धमा प्रयोग गर्नका लागि हतियार उपलब्ध गराएको थियो। तर समयसँगै इजरायलले इरानलाई आफ्नो अस्तित्वको लागि खतराको रूपमा हेर्न थाल्यो।
इरानले अर्को प्रमुख क्षेत्रीय शक्ति साउदी अरेबियाको पनि सामना गर्नुपर्ने ठान्छ। इरानमा मुख्यतया फारसी र शिया छन्, जबकि साउदी अरबमा सुन्नी छ। इरानको सरकारलाई लाग्यो कि उसको शत्रुहरूले एक दिन आक्रमण गर्न थाल्नेछन्। यसलाई रोक्ने उद्देश्यले इरानले रणनीति बनाएर काम गर्न थाल्यो।
इरानले संगठनको सञ्जाल बनायो। यी संगठनहरूले आफ्नो स्वार्थअनुसार सशस्त्र कारबाही गर्छन्। अमेरिका र युरोपेली संघले आतंकवादी घोषणा गरेको लेबनानको हिजबुल्लाह यी संगठनहरूमध्ये सबैभन्दा प्रमुख हो। आज इरानको तथाकथित ‘एक्सिस ऑफ रेज़िस्टेंस’ लेबनान, सिरिया, इराक र यमनसम्म फैलिएको छ।
इजरायल चुपचाप बसेको छैन। उसले इरान र उसका सहयोगीहरूलाई आक्रमण गर्यो। यी आक्रमणहरू प्रायः तेस्रो देशहरूमा भएका छन्, जहाँ इरानले सशस्त्र समूहहरूलाई आर्थिक सहयोग गर्छ र समर्थन गर्दछ।
इरान-इजरायल द्वन्द्वलाई ‘छाया युद्ध’ को रूपमा वर्णन गरिएको छ। दुवै देशहरूले धेरै घटनाहरूमा आधिकारिक रूपमा आफ्नो भूमिकालाई स्वीकार नगरी एकअर्कालाई आक्रमण गर्छन्। इरानसँग सम्बन्धित इस्लामिक जिहाद समूहले ब्यूनस आयर्सस्थित इजरायली दूतावासलाई विस्फोट गराएको थियो। जसमा २९ जनाको मृत्यु भएको थियो। केही समयअघि हिजबुल्लाह नेता अब्बास अल मुसावीको हत्या भएको थियो। इजरायलको गुप्तचर एजेन्सीलाई यो आक्रमणको जिम्मेवारी दिइएको थियो।
इजरायलको लक्ष्य इरानको आणविक कार्यक्रमलाई रोक्नु र आणविक हतियार विकास गर्नबाट रोक्नु हो। आफ्नो आणविक कार्यक्रम नागरिक उद्देश्यका लागि मात्र हो भन्ने इरानको तर्कलाई इजरायलले अस्वीकार गरेको छ।
इरानले आफ्नो आणविक कार्यक्रमको जिम्मेवारसहित केही प्रमुख वैज्ञानिकहरूमाथि हमलाको लागि इजरायली गुप्तचर एजेन्सीलाई जिम्मेवार ठहराएको छ। यी मध्ये सबैभन्दा ठूलो घटना सन् २०२० मा मोहसेन फखरीजादेहको हत्या थियो। इजरायली सरकारले इरानी वैज्ञानिकको हत्यामा आफ्नो संलग्नता कहिल्यै स्वीकार गरेको छैन।
इजरायलले आफ्ना पश्चिमी सहयोगीहरूसँग मिलेर ड्रोन र रकेट आक्रमणका साथै आफ्नो भूमिमा साइबर आक्रमण गरेको आरोप इरानले लगाएको छ। सिरियामा सन् २०११ देखि सुरु भएको गृहयुद्ध पनि द्वन्द्वको अर्को कारण थियो। इरानले राष्ट्रपति बसर अल-असदलाई हटाउन खोजिरहेका विद्रोहीहरूलाई विरुद्ध आफ्नो सेनालाई सहयोग गर्नका लागि इरानले ठूलो धनराशी, हतियार र प्रशिक्षकहरू पठाएको पश्चिमा गुप्चतरको ठम्याई छ।
अमेरिकी गुप्तचर पोर्टल स्ट्र्याटफोरका अनुसार इजरायल र इरान दुवैले विभिन्न समयमा सिरियामा कारबाही गरेका थिए। जसको उद्देश्य एक अर्कोलाई ठूलो मात्रामा आक्रमण गर्नबाट रोक्नु थियो।
यो ‘छाया युद्ध’ सन् २०२१ मा समुद्रसम्म पुग्यो। त्यसवर्ष ओमानको खाडीमा इजरायली जहाजहरूमा आक्रमणको लागि इजरायलले इरानलाई दोष लगायो। उही समयमा लाल सागरमा आफ्ना जहाजहरूमा भएको आक्रमणमा इजरायलको हात रहेको इरानले ठहर गरेको छ।
अक्टोबर ७, २०२४ मा हमासले इजरायलमा आक्रमण गर्यो। यो आक्रमणमा सबैभन्दा पहिले प्रतिक्रिया दिँदै इरानले हमासलाई बधाई दिएको थियो। त्यसलगत्तै जवाफमा इजरायली सेनाले गाजामा कारबाही सुरु गरेको थियो।
गाजामा हमास विरुद्ध लामो समयदेखि इजरायलले बम हानिरहेको छ। हिजबुल्लाहको नाममा इजरायलले लेबनानमा पनि निरन्तर थल जल र स्थलबाट बम बर्साइरहेको छ।
बिबिसीबाट
