क्यानडाको रोयल माउन्ट पुलिसले सोमबार एक पत्रकार सम्मेलनमा भारतीय एजेन्टहरूले संगठित अपराध समूह विश्नोइ समूहको सहयोगमा क्यानाडामा दक्षिण एसियाली मूलका मानिसहरूलाई विशेष गरी खालिस्तान समर्थकहरूलाई लक्षित गरेको दाबी गरेको छ।
पछिल्लो डेढ वर्षदेखि गुजरातको साबरमती हाई सेक्युरिटी जेलमा बन्दी लरेन्स विश्नोइको नाम पनि गत साता मुम्बईमा एनसिपी नेता बाबा सिद्दिकीको हत्याको अनुसन्धानमा आउन थालेको छ।
स्थानीय सञ्चारमाध्यमका अनुसार विश्नोइ गिरोहसँग सम्बन्धित सामाजिक सञ्जालमा पोस्ट भएपछि प्रहरीले यसतर्फ पनि अनुसन्धान गरिरहेको छ। यद्यपि, यो पुष्टि हुन सकेको छैन र अधिकारीहरूले अझै पनि अनुसन्धान भइरहेको बताएका छन्।
पञ्जाबको फाजिल्काको अबोहर निवासी विश्नोइ सन् २०२२ मा पञ्जाबी गायक सिद्धु मुसेवालाको हत्यापछि चर्चामा आएका थिए। डिसेम्बर २०२३ मा राजस्थानमा भएको करणी सेना प्रमुख सुखदेव सिंह गोगामेडीको हत्या पनि विश्नोइ गिरोहसँग जोडिएको थियो।
अहिले विश्नोइको गिरोहको भारतमा मात्रै होइन अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पनि चर्चा भइरहेको छ। धेरै मिडिया रिपोर्टमा भारतीय अनुसन्धान एजेन्सीहरूलाई उद्धृत गर्दै ३२ वर्षीय विश्नोइको गिरोहमा करिब ७०० सुटर रहेको दाबी गरिएको छ। तीमध्ये अधिकांश साना तथा ठूला शहरका हुन्।
विश्नोइको पञ्जाब, हरियाणा, राजस्थान र उत्तर भारतका अन्य राज्यहरूमा प्रभाव रहेको मानिन्छ।
विश्नोइविरुद्ध हत्या, हत्याको प्रयास, जबरजस्ती फिरौती र धम्कीका दर्जनौँ मुद्दा दर्ता छन्। प्रहरीका अनुसार यो गिरोहले लागुऔषधको ठूलो सञ्जाल पनि चलाउने गरेको छ।
उनी विगत डेढ वर्षदेखि अहमदाबादको साबरमती जेलमा छन्। यति हुँदाहुँदै पनि उनको गिरोह निकै सक्रिय रहेको विश्वास गरिन्छ।
सलमान खानलाई धम्की र बाबा सिद्दिकीको हत्या
विश्नोइले सन् २०१८ मा बलिउड अभिनेता सलमान खानलाई मार्ने धम्की दिएका थिए। मुम्बई पुलिसको अनुसन्धानका अनुसार उनका सुटरहरूले मुम्बईमा सलमान खानको घर बाहिर गोली चलाएको थियो। यस सम्बन्धमा तीन गोली प्रहार गर्नेलाई पनि पक्राउ गरिएको छ।
त्यसबेला राजस्थानको जोधपुर शहरको जेलमा उपस्थित हुँदा विश्नोइले मिडियालाई भनेका थिए, ‘सलमान खानलाई जोधपुरमा मारिनेछ। त्यसपछि उनीहरूले हाम्रो वास्तविक पहिचान थाहा पाउनेछन्।’
कालो हरिण शिकार प्रकरणमा सलमान खानविरुद्ध मुद्दा चलिरहेको छ। विश्नोइ समुदायले यो जीवलाई पूजा गर्छन्। विश्नोइले पनि सलमानसँगको दुश्मनीको कारण यसैलाई औँल्याएका थिए।
एनसिपीका नेता बाबा सिद्दीकी सलमान खानको निकै नजिक थिए। उनको हत्यापछि सामाजिक सञ्जालमा गरिएको पोस्टमा विश्नोइ गिरोहको संलग्नता रहेको दाबी गरिएको थियो।
मुम्बई प्रहरीको अनुसन्धानमा पनि यो हत्याको पछाडि विश्नोइ गिरोहको नाम बाहिर आएको छ। कन्भेन्ट स्कुलमा पढेका र चण्डीगढको डिएभी कलेजबाट स्नातक गरेपछि विद्यार्थी राजनीतिमा प्रवेश गरेका विश्नोइ भारतका प्रसिद्ध अपराधीहरूमध्ये एक हुन्।
क्यानडा प्रहरीको दाबीले उनीहरूलाई भारतीय एजेन्टसँग मात्र जोडेको छैन, अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पनि यस गिरोहको प्रभाव रहेको दाबी गरेको छ।
मुम्बई पुलिस बाबा सिद्दीकी हत्या प्रकरणमा विश्नोइसँग सोधपुछ गर्न चाहन्छ तर केन्द्र सरकारको गृह मन्त्रालयको आदेशका कारण उनलाई रिमाण्डमा लिन सकिँदैन। मिडिया रिपोर्टका अनुसार, केन्द्रीय गृह मन्त्रालय र सिआरपिसी २६८ को आदेशअन्तर्गत अहमदाबादको साबरमती जेलबाट गुन्डा विश्नोइलाई बाहिर निकाल्न एक वर्षको लागि प्रतिबन्ध लगाइएको छ।
सिआरपिसीको धारा २६८ अन्तर्गत लगाइएको प्रतिबन्ध भारतीय नागरिक सुरक्षा संहिता, २०२३ को धारा ३०३ अन्तर्गत एक वर्षको लागि विस्तार गरिएको छ।
सन् २०२४ को जुनमा सलमान खानको घरमा भएको गोलीकाण्डमा मुम्बई प्रहरीले विश्नोइलाई हिरासतमा लिन अदालतमा निवेदन दिएको थियो तर पटकपटक निवेदन दिए पनि प्रहरीले सोधपुछका लागि उनलाई हिरासतमा लिएन।
गुजरात प्रहरीका एक वरिष्ठ अधिकारीले भने, ‘विश्नोइलाई लागुऔषध तस्करीको मुद्दामा हिरासतमा राखिएको थियो र त्यसपछि उनी साबरमती जेलमा छन्।’
तर, गुजरात प्रहरी अधिकारीले पनि बाबा सिद्दिकीको हत्यापछि मुम्बई प्रहरीले विश्नोइसँग सोधपुछ गर्न गुजरात प्रहरीसँग सम्पर्क नगरेको पनि बताउँछन्।
गुजरात प्रहरीका एक अधिकारीका अनुसार गुजरात उनीसँग सोधपुछ गरेको छैन। तर मुम्बई पुलिस आए भने विश्नोइलाई साबरमती जेलमा मात्रै सोधपुछ गर्न सकिन्छ।
विश्नोइ गुजरातको जेलमा किन थुनिए?
गुजरात एटिएसले १४ सेप्टेम्बर २०२२ मा कच्छको समुन्द्रबाट एउटा डुङ्गामा ४० किलोग्राम हेरोइन बरामद गरेको थियो। यो घटनापछि गुजराती मिडियामा विश्नोइको नाम ड्रग नेटवर्कसँग जोडिएको छ।
जब गुजरात एटिएसले ड्रग नेटवर्कविरुद्ध कारबाही गरिरहेको थियो, विश्नोइलाई पञ्जाबको कपुरथला जेलमा राखिएको थियो।
जब विश्नोइलाई २०२३ मा गुजरात प्रहरीले पक्राउ गरेको थियो। एटिएसका प्रहरी उपरीक्षक सुनील जोशीले भनेका थिए, ‘उनी जेलमा हुँदा लागुऔषधको खेप तस्करी गर्ने योजना बनाएका थिए। गुजरातको समुन्द्रबाट बरामद गरिएका ड्रगहरू लरेन्सका मानिसहरूका लागि हुन्।’
सुनिल जोशीले भने, ‘कारागारमा हुँदा कसरी लागुऔषधको खेप अर्डर गरे भन्ने प्रहरीले जान्न चाहन्छ।’
‘कारागारभित्रबाटै अपराधको सञ्जाल’
विश्नोइलाई पहिलो पटक विद्यार्थी राजनीतिको क्रममा हत्या प्रयासको आरोप लागेको थियो। विश्नोइ सन् २०१४ मा पहिलो पटक जेल गएका थिए। जेलमा रहँदा विश्नोइ अपराधको दुनियाँमा प्रवेश गरे र २०१४ देखि उनी अधिकांश समय जेलमै छन्।
सन् २०१५ देखि २०१७ सम्म उनी पञ्जाबको पटियाला जेलमा बसेका थिए। विश्नोइलाई २०१७ मा जमानत दिइएको थियो तर केही दिनपछि उनी अर्को मुद्दामा पक्राउ परेका थिए।
२०१८ र २०२० को बीचमा उनी दिल्लीको तिहाड जेलमा थुनिएका थिए। पछि उनलाई २०२०-२१ मा पञ्जाबको भटिंडा जेल पठाइयो। २०२१ मा विश्नोइलाई राजस्थानको अजमेरको केन्द्रीय जेलमा राखिएको थियो।
सन् २०२१ मा नै उनलाई संगठित र अन्डरवर्ल्ड अपराधको संसारबाट रोक्न मकोका (महाराष्ट्र कन्ट्रोल अफ अर्गनाइज्ड क्राइम एक्ट) को मुद्दामा सुरक्षाको कारणले तिहाड जेलमा ल्याइएको थियो।
जुन २०२२ मा, विश्नोइलाई पञ्जाब पुलिसले सिद्धु मूसेवालाको हत्यामा पक्राउ गरेको थियो। सो अवधिमा प्रहरीले उनलाई १४ दिन हिरासतमा पनि लिएको थियो।
नोभेम्बर २०२२ मा विश्नोइलाई कपुरथला जेलमा राखिएको थियो।पछि उनलाई दिल्लीको तिहार जेलमा सारिएको थियो। त्यहीँबाट गुजरात प्रहरीले उनलाई पक्राउ गरी अहमदाबादको साबरमती जेलमा राखेको थियो। विश्नोइले आफ्नो आपराधिक जीवनको अधिकांश समय जेलभित्र बिताए र जेलमा रहेका अपराधीहरूमार्फत आफ्नो नेटवर्क बलियो बनाए। गोल्डी बरार जेलबाहिर उनको सबैभन्दा नजिकको गुण्डा हुन्, जो क्यानडामा बस्छन्।
आफ्नो आपराधिक जीवनको बारेमा कुरा गर्दै विश्नोइले एक टिभी च्यानललाई दिएको अन्तर्वार्तामा भनेका थिए, ‘पहिलोपटक जेल जाँदा म विद्यार्थी थिएँ, पछि जेलभित्रै ‘गुण्डा’ भएँ… हाम्रा भाइहरूको हत्या भयो। , हामीले प्रतिक्रिया दियौँ… मान्छे जस्तोसुकै होस्, उसको परिवेशले आकार दिन्छ।’
मार्च २०२३ मा जेलभित्र कथित रूपमा दिइएको यो अन्तर्वार्ता र उच्च अदालतमा धेरै प्रश्न उठेका छन्। प्रहरीका अनुसार विश्नोइले अधिकांश आपराधिक घटना कारागारभित्रै गरेका छन्।
विश्नोइविरुद्ध पञ्जाब, दिल्ली र राजस्थानमा मुद्दा दर्ता छन्। उनीविरुद्ध ३० भन्दा बढी मुद्दा दर्ता छन्, जसमध्ये हाल १९ वटा अदालतमा विचाराधीन छन्।
विश्नोइका वकिल विशाल चोपडाले भने, ‘विश्नोइ निर्दोष छन् र उनी अपराधी होइनन्।’
विद्यार्थी राजनीतिदेखि अपराधसम्म
पञ्जाबको फाजिल्काको अबोहर निवासी विश्नोइको परिवारसँग राम्रो जग्गा छ र उनका बुबा प्रहरीबाट अवकाश पाएका छन्। करिब १०० एकड पारिवारिक जग्गाले घेरिएको गाउँमा उनको ठूलो बंगला छ।
उनको गिरोह सञ्चालनमा विश्नोइका भाइ अनमोल विश्नोइको पनि संलग्नता रहेको अनुमान गरिएको छ। मुसेवाला हत्या प्रकरणमा प्रहरीले अनमोल विश्नोइको खोजी गरिरहेको छ। लरेन्ससँग स्कुल र कलेजमा पढेका विद्यार्थीले उनी राम्रो पञ्जाबी, हरियाणवी र हिन्दी बोल्ने गरेको बताउँछन् । लरेन्सको परिवार पञ्जाबको अबोहर क्षेत्रको हो।
यो क्षेत्र राजस्थान र हरियाणासँग पनि जोडिएको छ। यस क्षेत्रमा पञ्जाब, हरियाणा र राजस्थानको संस्कृति उस्तै छ।
स्कुलका दिनहरूमा विश्नोइ आफ्नो बाइकमा स्कुल जान्थे र महँगो जुत्ता लगाउन मन पराउँथे। प्रहरी रेकर्ड अनुसार विश्नोइको वास्तविक नाम सतविंदर सिंह हो।
मूसेवालाको हत्याको बारेमा अखबार द ट्रिब्यूनका पत्रकार जुपिन्दरजीत सिंहलाई विश्नोइका नातेदार रमेश विश्नोइले भनेका थिए कि उनको नाम ब्रिटिश अधिकारी हेनरी मोन्टगोमेरी लरेन्सको नाममा राखिएको थियो, जो संस्थापक थिए। सनावर हिल्सको प्रतिष्ठित लरेन्स स्कूलका संस्थापक पनि थिए।
कलेज पढ्दा विश्नोइ विद्यार्थी संगठन ‘सोपु’सँग आवद्ध थिए। विश्नोइ विद्यार्थीहरूमाझ सक्रिय हुँदा चण्डीगढका कलेज र विश्वविद्यालयहरूमा ‘सोपु’ र ‘पुसु’ नामक स्थानीय संगठनहरूको प्रभुत्व थियो।
विद्यार्थी राजनीतिमा गुटबन्दीबाट सुरु भएको विश्नोइको आपराधिक यात्रा अहिले अन्तर्राष्ट्रियस्तरको लागुऔषध तस्करी र टारगेट किलिंगसम्म पुगेको छ।
प्रहरीका अनुसार लरेन्स ‘ए’ वर्गका गुण्डा हुन्। पञ्जाब पुलिसले गुण्डाहरूको एक श्रेणी बनाएको छ र ‘ए’ श्रेणी भनेको कथित रूपमा अधिक गम्भीर अपराधहरूमा संलग्न रहेको छ। प्रहरी अभिलेखका अनुसार विश्नोइ पनि चारवटा मुद्दामा दोषी ठहर भएका छन्।
विश्नोइले पञ्जाबको जेलमा रहेका बेला गोल्डी बरारसँग मित्रता गरेका थिए । अहिले ब्रारले क्यानडाबाट यो गिरोह चलाउने गरेको विश्वास गरिन्छ। पञ्जाब पुलिस गोल्डी ब्रारलाई सिद्धु मूसेवालाको हत्याका साथै अन्य धेरै मामिलाहरूमा मुख्य योजनाकार रूपमा खोजिरहेको छ। पञ्जाब प्रहरीका अनुसार गोल्डी ब्रारले २९ मे २०२२ मा सिद्धु मुसवालको हत्याको जिम्मेवारी लिएका थिए।
एक निजी च्यानललाई दिएको अन्तर्वार्तामा विश्नोइले आफ्नो समूहको बारेमा भनेका थिए, ‘यो कुनै गिरोह होइन, एउटै पीडा भएका मानिसहरूको समूह हो।’
बिबिसी हिन्दीबाट अनुवाद
