पोखरा। नेपालको पशुधन विकासमा एउटा महत्वपूर्ण कडीका रूपमा हेरिएको भारतीय उपहार, मुर्रा जातको राँगो ‘रोहित’ को असामयिक निधन भएको छ। २१ महिनाअघि भारतबाट ल्याइएका १५ वटा मुर्रा राँगामध्ये पोखरास्थित राष्ट्रिय पशु प्रजनन् कार्यालयमा राखिएको ‘रोहित’ नामक राँगोको साउन ३० गते भ्यागुते रोगका कारण मृत्यु भएको हो। यो घटनाले राष्ट्रिय पशु प्रजनन योजनामा ठूलो धक्का पुगेको विज्ञहरूले बताएका छन्।
कार्यालयका सूचना अधिकारी डा. महेन्द्र मल्लका अनुसार, ‘रोहित’ साउन १७ गतेदेखि बिरामी परेको थियो। गहन उपचारका बाबजुद पनि साउन ३० गते साँझ करिब ६ बजे उसको निधन भयो। डा. मल्लले मृत राँगो भ्यागुते रोगबाट संक्रमित भएको पुष्टि गरे।
भ्यागुते रोगलाई पशु चिकित्सकहरूले पास्चुरेला मल्टोसिडा नामक जीवाणुका कारण लाग्ने अति खतरनाक सरुवा रोगमध्ये एक मान्छन्। यो रोग आहारा, दूषित पानी, झिंगा, लामखुट्टे, उपिया, किर्ना आदिको टोकाइ वा सम्पर्कबाट स्वस्थ पशुमा पनि सर्ने गर्दछ। उच्च ज्वरो आउने, घाँटी सुन्निने, घ्यारघ्यार आवाज आउने, आँखा रातो हुनेजस्ता लक्षणहरू यस रोगमा देखिन्छन्।
समयमै संक्रमित राँगोलाई क्वारेन्टाइनमा राखिएकाले अन्य पशुहरूमा रोग फैलिन नपाएकोमा डा. मल्लले सन्तोष व्यक्त गरे।
वीर्य उत्पादनमा क्षति
‘रोहित’ लाई नेपाल ल्याउनुको मुख्य उद्देश्य वीर्य उत्पादन गर्नु थियो। यसको निधनले राष्ट्रिय स्तरको पशु प्रजनन योजनाका लागि ठूलो घाटा भएको विज्ञहरूको भनाइ छ। यद्यपि, डा. मल्लका अनुसार, ‘रोहित’ बाट करिब ३ हजार डोज वीर्य संकलन गरी स्टक राखिएको छ। यसले तत्कालका लागि सन्तान उत्पादनमा समस्या नहुने भए पनि नियमित रूपमा वीर्य उपलब्ध गराउने प्रक्रियामा भने क्षति पुगेको उनले स्वीकार गरे।
मुर्रा राँगा कार्यक्रमको अवस्था
भारतले नेपाललाई कुल १५ वटा मुर्रा राँगा उपहार दिएको थियो। तीमध्ये सात वटा पोखरामा, पाँच वटा लहानमा र बाँकी तीन बाँकेस्थित प्रजनन् कार्यालयमा राखिएका छन्। पोखरामा ल्याइएका सातमध्ये दुई राँगाबाट गत वर्षदेखि वीर्य संकलन सुरु गरिएको थियो र ‘रोहित’ ती दुईमध्ये एक थियो। बाँकी पाँच मुर्रा राँगा हाल तालिम र अनुकूलन प्रक्रियामा रहेको डा. मल्लले जानकारी दिए।
राँगोको मृत्युपश्चात् निर्धारित प्रक्रियाअनुसार पोस्टमार्टम गरी अन्त्येष्टि गरिएको कार्यालयले जनाएको छ। यस घटनाबारे कृषि तथा पशुपंक्षी विकास मन्त्री रामनाथ अधिकारीले मन्त्रिपरिषद् बैठकमा समेत जानकारी गराएका थिए।
यद्यपि ‘रोहित’ को निधनले राष्ट्रिय पशु प्रजनन योजनामा केही चुनौती थपेको छ, पहिले नै संकलित वीर्यले आगामी केही समयका लागि प्रजनन कार्यक्रमलाई सहज बनाउने अपेक्षा गरिएको छ। यस घटनाले नेपालमा पशुधनको स्वास्थ्य सुरक्षा र रोग नियन्त्रणमा थप ध्यान दिनुपर्ने आवश्यकतालाई पनि औंल्याएको छ।
